Salvador Dali – Eriyen Saatler

“Belleğin Azmi” diğer adı ile “Eriyen Saatler”, İspanyol ressam Salvador Dali’ye aittir. Resim 1931 yılında yapılmıştır ve şu anda New York’ta, Çağdaş̧ Sanat Müzesi’nde (Museum of Modern Art) sergilenmektedir. Tablo yağlıboya ile yapılıp orijinal boyutları 24 x 33 cm’dir. Salvador Dali, “sürrealizm” akımına mensup bir sanatçıdır ve bu eserinde de sürrealizmin etkileri görülmektedir. 

Salvador Dali, Belleğin Azmi adlı tablosunu 27 yaşında iken yapmıştır. Eserde dört adet erimiş̧ cep saati resmedilmiştir. Arka planda ise bir deniz kenarı, (Dali’nin yaşadığı bölgede gerçek bir manzara olan) deniz, kum, dağ̆ tüm gerçekliğiyle resmedilmiştir. Bu manzaranın gerçekçiliği ile daha yakın perspektifteki absürt “eriyen saatler” motifinin gerçeküstücülüğü resim içerisinde bir çelişki oluşturmaktadır. Dali, resminde gerçek ile gerçeküstü olanları bir arada resmetmiştir. Dali’nin bu eseri ile asıl olarak ne anlatmak istediği tartışma konusudur. Bu konu üzerine düşünüldüğünde asıl amaç noktasından karşımıza birçok seçenek çıkar. 

Dali’de Freud

Dali’nin, bir Freud hayranı olduğu, Freud’un bilinçaltı hakkında söylediklerinden etkilendiği ve bu etkileri eserlerine yansıttığı bilinmektedir. 6 Ressamın mensubu olduğu ve hatta Salvador Dali’nin önde gelen temsilcilerinden sayıldığı sürrealizm (gerçeküstücülük) akımı da kullanıldığı tüm sanat dallarında bilinçdışı üretimi savunan bir akımdır. Bu açıdan bakıldığında Freud’un bilinçaltı dediği duruma insanların uyurken ya da bayıldıklarında ulaşmalarıyla Dali’nin tablosundaki saatlerin erimesi bağdaştırılabilir. Yani saatlerin erimesi, kendinden geçmesi, bayılmaları ya da ölmeleri olarak yorumlanabilir. Bu durumda saatin zamanı göstermesinden yola çıkarak da Dali’nin zamanın eridiğini, öldüğünü, kendinden geçtiğini anlatmak istediğini düşünebilir miyiz?

Dali’de Einstein

Salvador Dali’deki sürrealizm akımı ve Freud etkisinin yanında bu eserde Einstein’ın görelilik kuramından, yani o dönemlerde yankı uyandıran “zamanın göreceli olması” fikrinin etkisinden de bahsedilebilir. Eserde mekân, biçim ve zaman açısından bir çelişki ortaya konulmuştur. Saatlerin erimiş̧ şekilleriyle, zamanın yok olması, ölmesi ya da kendinden geçmesi durumları zamanın göreceli olmasının ifade edilme biçimi de olabilir. Katı bir cisim olan ve zamanı temsil eden saatlerin erimesinin yanında ortadaki saatin altındaki kısımda insan yüzünün kaş, kirpik gibi birtakım bölümlerinin bulunduğu insanı andıran fakat şekilsiz ve belirsiz olan cisimde de bir absürtlük söz konusudur.

Detaylar

Saatlerin erimesiyle “saatlerin ölmesi” izleniminin çıkarılmasını sağlayan ve zamanın yok olduğunun anlatılmaya çalışıldığını düşündüren en büyük etmen ise saatlerin üzerindeki karınca ve sinek figürleridir. Tıpkı çöplerin, kokuşmuş̧ atıkların ve ölülerin üzerine konduğu gibi bu resimde de eriyen saatin üzerinde bir sinek vardır. Ve Salvador Dali bu detayla bu çağrışımı yapmak istemiş̧ olabilir. Aynı şekilde bir saatin üzerine de karıncalar doluşmuştur. Saatin birinin bir zeytin dalına asılı kalarak erimesi de mutlaka bir tesadüf değildir. Yaşamın simgesi olan ağaç, özellikle de insanlık için yaşamı, barışı, zaferi simgeleyen zeytin ağacı bu tablodaki önemli detaylardan biridir. Ve saatlerin erimesini ölümle bağdaştırırsak eğer zeytin dalının yaşamı simgelemesiyle, resimde yalnızca biçimsel olarak değil simgesel olarak da çelişkilere yer verilmiştir diyebiliriz. 

Kısacası, “Eriyen Saatler zamanın protestosu olarak kabul edilirken aynı zamanda mekânın protestosudur.” Yani tabloda zaman ile mekânın ilişkisi anlatılır. Üstelik hem mekanda hem zamanda, hem de mekan ile zamanın ilişkisinde gerçek ile gerçeküstü olan, bilinçli olan ile bilinçdışı olan tüm zıtlık ve çelişkileriyle bir aradadır. 


KAYNAKÇA

Adorno, T., W. (2007). Kültür Endüstrisi, Kültür Yönetimi. (Çevirenler: Nihat Ülner, Mustafa Tüzel ve Elçin Gen), İstanbul: İletişim Yayınları (Altıncı Baskı) 

Eroğlu, Ö., (1997). Resim SanatıBasım Yeri: F.Özhan Matbaacılık, Bursa. 

Resimler 1 ve 2

Total
175
Shares
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki Yazı

Sol Eliniz Sizi Öldürebilir!

Sıradaki Yazı

Yoksulluk

İlgili Yazılar

Elvis The Pelvis

Elvis Presley... Çoğumuzun severek dinlediği pek çoğumuzun ise ismen tanıdığı efsane. Bugüne kadar plakları tüm dünyada en fazla satan sanatçı unvanına sahip, hayatı filmlere ve kitaplara konu olmuş, hayatımızın her alanında referansı yapılan insan.
Devamını Oku