Sartre’ın Aydınları

Jean-Paul Sartre’ın “Aydınlar Üzerine” adlı eseri orijinalinde Fransızca kaleme alınıp ilk olarak 1938 yılında basılmıştır. Türkiye’de Can Yayınları tarafından ilk basım 1997 yılında, bu çalışma için kullanılacak olan 12. Baskı ise Aralık 2019’da İstanbul’da yapılmıştır. Kitap Jean-Paul Sartre’ın aydınlar hakkındaki düşüncelerini belirttiği bazı konferans konuşmalarının bir araya getirilmesinden oluşmaktadır. Birinci konferans bölümünde “Aydın Kimdir” başlığı altında “Aydının durumu” ve “Aydın kimdir?” konulu konuşmalar, ikinci konferans bölümünde “Aydının İşlevi” başlığı altında “Çelişkiler”“Aydın ve Kitleler” ve “Aydının Rolü” konulu konuşmalar yer almaktadır. Üçüncü konferans bölümü ise “Yazar, Bir Aydın mıdır?” şeklinde tek başlıktan oluşmaktadır. Üç konferans bölümünden sonra “Halkın Dostu” başlığı altında Jean-Paul Sartre ile yapılan bir röportaj bulunmaktadır. Kitap toplamda 112 sayfa uzunluğundadır. 

Aydın Ne Yapmamalı?

Hem önemli bir yazar hem de önemli bir düşünür olan Jean-Paul Sartre, birçok alanda birçok yazar ve düşünürün tartıştığı bir konu olan “aydınlar” üzerine düşünüp fikirlerini bizimle paylaşarak bu konudaki birçok soru işaretine açıklık getirmiştir. Üstelik aydınlar hakkında fikirlerini belirtirken eleştiri yapmaktan da hiç çekinmemiş, aydının ne olduğunu, nasıl olması gerektiğini, kimlere aydın dendiğini ve aydının ne olmadığını net bir şekilde açıklamıştır. Aydın dediğimiz kişileri çok genel bir tabirle “Her pratik bilgi teknisyeni aydın değildir ama aydınlar onlar arasından -başka hiçbir yerden değil- çıkar.” Şeklinde tanımlayan Sartre, bu kitapta aydınları en çok da özgün olmamaları, çıkarcı olmaları ve ideolojilerin kurbanı olmaları ile eleştirmektedir. Tabi ki bu noktada aydının kendisine dayatılan ideolojiyi reddetmeye kalkmasıyla “… işte o zaman pratik bilgi görevlisi bir canavar, yani “üstüne vazife olan şeylerle ilgilenen” (dışsal olarak: yaşamına yön veren ilkeler ve içsel olarak: toplum içindeki yeri) başkalarınınsa “üstüne vazife olmayan şeylerle ilgilenen,” bir aydın oluverir.” durumunun ortaya çıktığını ifade ederek toplumları ve siyaseti de eleştirir. Aydın dediğimiz kişinin toplumdan bağımsız olmadığını, “Parçalanmış toplumların ürünü olan aydın, bu toplumların varlığının kanıtıdır, çünkü onların parçalanmışlığını içselleştirmiştir. O halde, aydın tarihin bir ürünüdür. Bu bakımdan, hiçbir toplum kendini suçlamadan aydınlarından şikâyet edemez, çünkü ne ektiyse onu biçmiştir.” sözleriyle ifade etmektedir.

“Dünyayı Kendine Gönderen Kişi”

Toplumların aydınları etkileyip onlara yön vermesi gibi tabi ki aydınlar da topluma yön verirler. Bu yüzden aydınların toplum için hayati bir önemi vardır. Sartre bunu “Aydının işi, herkes adına çelişkisini yaşamak ve herkes için bu çelişkiyi köktencilikle (yani gerçek tekniklerinin yanılsama ve yalanlara uygulanmasıyla) aşmaktır.” cümlesi ile ifade eder. Bu yüzden Sartre’a göre aydınlar her zaman iktidarın kendi çıkarları ve amaçları doğrultusunda kullanmak istediği kişilerdir. Fakat aydının bu oyuna gelmemesi, gerçekleri görüp gerçeklere bağlı kalması ve gerçek ve doğru olanı anlatması gerekmektedir. Sartre’a göre aydın “kendini dünyaya gönderen dünyayı kendine gönderen” kişidir. Aynı zamanda kitapta aydınlar üzerinden otorite, iktidar, ideoloji gibi terimlere dokundurmalar yapılırken toplumun sınıflara ayrılmasının ortaya çıkardığı sorunlara da eleştirel bir dille değinilir ve sınıf çatışmalarının ortadan kalkması gerektiği fikri savunulur.

Son olarak yazarların birer aydın mı oldukları üzerine konuşan Jean-Paul Sartre dilin mükemmel çıkmazını “… ben mi dili kullanıyorum, dil mi beni kullanıyor, bilemiyorum.” ifadesi ile açıklamaktadır. Jean-Paul Sartre yazarların da aydınlar gibi kitleleri etkilediğini, hatta aydınlardan daha fazla etkilediğini ve ister istemez yazarların da eserlerinde mutlaka bir ideoloji barındırdıklarını ifade eder. 


Resimler Kaynakça:

1, 2 ve 3

Total
0
Shares
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Önceki Yazı

Holmes ya da Dupin; İşte Bütün Mesele Bu

Sıradaki Yazı

Karma

İlgili Yazılar